ทัศนธาตุในงานทัศนศิลป์ คืออะไร

ทัศนธาตุในงานทัศนศิลป์ (Elements in visual art) หมายถึงอะไร? มาศึกษากันครับ.....

ทัศนะ,ทัศน (Visual) หมายถึง การมองเห็น หรือความสามารถในการเห็น
ธาตุ (Elements) หมายถึง ส่วนประกอบขนาดเล็ก ซึ่งมีอยู่ในธรรมชาติที่มนุษย์สามารถมองเห็นได้

ดังนั้น ทัศน + ธาตุ = ทัศนธาตุ หมายถึง ธาตุที่มองเห็นได้ซึ่งเป็นส่วนประกอบที่ปรากฏในธรรมชาติและในงานทัศนศิลป์ ประกอบไปด้วย
1.จุด (Dot, Point)
2.เส้น (Line) 
3.สี (Color) 
4.รูปร่าง (Shape) 
5.รูปทรง (Form) 
6.น้ำหนักอ่อน-แก่ (Value) 
7.พื้นผิว (Texture)
8.พื้นที่ว่าง (Space) 

ซึ่งทัศนธาตุแต่ละอย่างล้วนมีอยู่ในธรรมชาติ และมีความสำคัญในการสร้างงานทัศนศิลป์ เพื่อให้เกิดความงาม ความรู้สึก และความหมายในผลงาน ทัศนธาตุแต่ละอย่างมีความหมาย และคุณสมบัติเฉพาะตัว และเมื่อนำมารวมกันจะช่วยสร้างสรรค์ผลงานให้สมบูรณ์ ซึ่งทัศนธาตุแต่ละอย่างมีความหมายและคำอธิบายดังนี้


1. จุด (Dot, Point)
เป็นส่วนประกอบที่เล็กที่สุดในงานศิลปะ ไม่มีมิติ ทั้งความกว้าง ความยาว หรือความลึก จุดเป็นจุดเริ่มต้นขององค์ประกอบต่างๆ และสามารถสร้างความหมายได้หลายอย่าง เช่น เป็นจุดสนใจ, สร้างความรู้สึกสงบ, นิ่ง, หรือเมื่อนำมาเรียงต่อกันจะเกิดเป็นรูปทรงและเส้นได้

Place des Lices, Paul Signac (1893)


2. เส้น (Line) 
เกิดจากการนำจุดมาเรียงต่อกัน หรือเกิดจากการขีด ขูด ลาก ให้เกิดเป็นริ้วรอย ทำให้เกิดความรู้สึกต่ออารมณ์ และจิตใจของมนุษย์ เส้นมีทั้งเส้นตรง เส้นแนวนอน เส้นโค้ง เส้นหยัก เส้นก้นหอย เส้นฟันปลา หรือเส้นอิสระ เป็นต้น ซึ่งเส้นแต่ละเส้นจะส่งผลต่ออารมณ์ความรู้สึกที่แตกต่างกัน



3.สี (Color) 
เป็นคุณสมบัติของแสงที่กระทบวัตถุและสะท้อนเข้าสู่สายตา แบ่งออกเป็นแม่สี (แดง เหลือง น้ำเงิน) สีขั้นที่สอง และสีขั้นที่สาม ซึ่งสีเป็นทัศนธาตุที่ส่งผลต่ออารมณ์ความรู้สึกได้มากที่สุด แต่ละสีมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ที่แตกต่างกัน เช่น สีแดงสื่อถึงความร้อนแรง ความรัก, สีน้ำเงินสื่อถึงความสงบ, และสีเหลืองสื่อถึงความสดใส ความสุข สีทำให้งานศิลปะมีชีวิตชีวา และมีความหมายที่ลึกซึ้งขึ้น

 

Summer, 1909


4.รูปร่าง (Shape) 
เป็นภาพสองมิติที่มีเพียงความกว้างและความยาว เกิดจากการลากเส้นมาบรรจบกัน แบ่งเป็นรูปร่างเรขาคณิต (วงกลม สี่เหลี่ยม) รูปร่างธรรมชาติ (ใบไม้ คน) และรูปร่างอิสระ (นามธรรม) รูปร่างใช้ในการแสดงขอบเขตของวัตถุ ทำให้งานศิลปะสามารถระบุได้ว่าเป็นอะไร และยังสร้างสมดุล หรือความน่าสนใจให้กับองค์ประกอบโดยรวม

 

5.รูปทรง (Form) 
เป็นภาพสามมิติที่มีความกว้าง ความยาว และความลึก ทำให้วัตถุดูมีปริมาตรและมีมิติ รูปทรงทำให้วัตถุในงานศิลปะ ดูเหมือนจริงและสัมผัสได้ เช่น ลูกบาศก์ ทรงกลม หรือรูปปั้น รูปทรงทำให้งานศิลปะมีความสมจริง และมีมิติมากกว่ารูปร่าง


6.น้ำหนักอ่อน-แก่ (Value) 
คือระดับความเข้มของสีตั้งแต่สีขาวไปจนถึงสีดำ หรือระดับความเข้มของสีหนึ่ง ๆ ตั้งแต่สว่างที่สุดไปจนถึงมืดที่สุด น้ำหนักอ่อน-แก่ใช้สร้างความลึก มิติ และแสงเงา ทำให้งานศิลปะดูสมจริง และมีชีวิตชีวามากขึ้น การไล่น้ำหนักอย่างถูกต้องช่วยให้รูปทรงดูมีปริมาตร และน่าสนใจ

  
 


7.พื้นผิว (Texture)
คือลักษณะของผิววัตถุที่สามารถสัมผัสได้จริง หรือมองเห็นได้ เช่น เรียบ, หยาบ, นุ่ม, แข็ง พื้นผิวใช้สร้างความรู้สึกในการสัมผัส และเพิ่มความน่าสนใจให้กับงานศิลปะทำให้ผู้ชมรู้สึกถึงลักษณะของวัตถุนั้น ๆ ได้ แม้จะเป็นเพียงภาพวาด หรือจะเป็นการสร้างพื้นผิวเพื่อหลอกลวงสายตาก็ตาม เช่น การวาดลายไม้ให้ความรู้สึกหยาบกร้าน การสร้างพื้นผิวหยาบในงานสื่อผสม เป็นต้น

 

8.พื้นที่ว่าง (Space) 
คือบริเวณที่ว่างเปล่าในงานศิลปะ อาจเป็นพื้นที่ว่างรอบ ๆ วัตถุ (พื้นที่ว่างเชิงลบ) หรือพื้นที่ที่วัตถุอยู่ (พื้นที่ว่างเชิงบวก) พื้นที่ว่างมีความสำคัญอย่างยิ่งในการจัดองค์ประกอบ ช่วยให้งานศิลปะไม่ดูอัดแน่นเกินไป และยังสามารถสร้างมิติ ระยะ หรือความลึกได้ด้วย เช่น พื้นที่ว่างที่มากขึ้นจะช่วยให้วัตถุดูอยู่ไกลออกไป เป็นต้น

 



การใช้ทัศนธาตุดังกล่าวศิลปินจะเลือกใช้อย่างมีความหมาย หรือตามประสบการณ์ โดยศิลปินจะมีหลักการในออกแบบ หรือหลักในการใช้ เพื่อที่สามารถนำมาใช้ได้อย่างถูกต้องและเหมาะสมตามหลักการจัดองค์ประกอบศิลป์ ในการถ่ายทอด อารมณ์ ความรู้สึก และจินตนาการสู่ผู้ชม


Wheatfield with Cypresses
Vincent van Gogh 
Oil on canvas

ความคิดเห็น

แสดงความคิดเห็น